Blockchain (Blokzincir) Nedir?

Blockchain Nedir?

İşlenmemiş, ham bilgi parçacığı anlamına gelen veri, İngilizce ve Latince dillerinde aynı kelime olarak karşımıza çıkan ‘data’ kelimesinin Türkçe karşılığıdır.

Blockchain (blokzincir) de bu bakış açısıyla, "veri bloklarının zinciri" olarak tanımlanabilir. Blokzincir, içerdiği işlem bilgilerinin kronolojik sırayla birbirine bağlanarak oluşturduğu sürekli büyüyen bir veri tabanıdır türü yani diğer bir deyişle dijital bir kayıt defteridir.

Temel çalışma prensibi, belirli bir zaman dilimindeki tüm işlemlerin bir "blok" içinde toplanması ve her yeni bloğun bir öncekine, bir zincirin halkaları gibi, kriptografik bir imza (hash) ile sıkıca bağlanmasıdır. Bu yapı, bir bloğun içindeki tek bir veriyi bile değiştirmeyi neredeyse imkansız kılar; çünkü geçmiş bir blokta yer alan bir veride değişiklik yapmak için o bloktan sonra gelen tüm blokları da değiştirmek gerekir.

Blokzincirler, yapısına göre merkezi veya merkeziyetsiz bir yapıda olabilirler. Detaylandırırsak;

• Merkezi blokzincirler (Private ve Federated) yazma/okuma izinlerinin tek bir otorite veya belirli bir konsorsiyum tarafından kontrol edildiği sistemlerdir. Kriptoparafların da üzerinde yer aldığı merkeziyetsiz blokzincirler (Public) ise herkese açıktır, hiçbir otoriteye bağlı değildir ve gücünü blokzincir ağındaki tüm katılımcıların mutabakatından alır.
• Merkeziyetsiz blokzincirler, merkezi bir otoriteye ihtiyaç duymaz, bunun yerine blokzincir kayıtlarının yer aldığı blokzincir ağındaki (network) tüm katılımcıların (madencilerin) işlemleri doğruladığı ve ağ güvenliği üzerinde bir anlaşmaya vardığı bir "mutabakat mekanizması" ile çalışır. Bu süreç, her işlemin geçerliliğini garanti eder ve deftere yani blokzincire yeni bir blok eklenmeden önce ağdaki çoğunluğun onayını gerektirir.

Sonuç olarak, blokzincir; şeffaflık, güvenlik ve değişmezlik sağlar. Üzerine kaydedilen her veri, değiştirilemez bir şekilde kalır ve her işlem benzersiz bir zaman damgasıyla kaydedildiği için, kaydın tam bir geçmişi herkesin erişimine açık olarak takip edilebilir. Bu özellikleri blokzinciri sadece kripto paralar için değil, tedarik zinciri yönetimi, oylama sistemleri, dijital kimlik gibi sayısız alanda çeşitli kullanım alternatifleri sunan bir teknoloji haline getirir.

Peki, blokzincir teknolojisinin çalışma prensibi nasıl ve merkeziyetsiz yapı, güvenlik mekanizmaları gibi noktalarda hangi detaylar öne çıkıyor?

Blockchain Teknolojisinin Çalışma Prensibi

Public (açık) blockchain ağlarında işlemler, tek noktadan yönetilmez. Merkezi olmayan bir deftere kayıt esastır. İşlemler, çok sayıda bilgisayar tarafından tamamlanır. Bilgisayarlar, sektörde “dağıtılmış güven modeli” de denilen eşler arası ağ (P2P) üzerindedir. Yani ortak bir ağda konumlanırlar. 

Belirtilen ortak ağın işlem geçmişi, bloklar halinde saklanır ve her biri “hash” denilen benzersiz bir kimlik numarası ile kendisinden önceki bloğa ‘kriptografik olarak’ bağlıdır. Her blogda zaman damgası vardır ve yeni işlemler yapıldıkça bir araya toplanıp mutabakat mekanizması ile onaylanma esasıyla sonraki blog oluşturulur.

Merkezi bir veri tabanında otorite; kayıt ekleyebilir, çıkarabilir, değiştirebilir, hatta silebilirken blokzincirde, onaylanmış ve kaydedilmiş verilerin geriye yönelik olarak değiştirilmesi veya silinmesi mümkün değildir. Dolayısıyla ilgili yapıya sadece ekleme yapılabilir.

Bu arada detay bilgi olarak blockchain terimi, 2008’deki Bitcoin dokümanında sadece ‘blok’ kelimesi ile ifade edilmişti. Blockchain konseptinin nasıl çalıştığı ise söz konusu belgede açıkça yer alırken ilk versiyonunun geliştirildiği 2009’da meydana getirildiğini belirtelim.

Merkeziyetsiz Yapı ve Güvenlik Mekanizmaları

Blokzincirinde işlemlerin doğruluğu ve geçerliliği, önceki bölümde belirtilen mekanizmalar ile sağlanır. Merkeziyetsiz yapı, insanları ve otoriteleri devre dışı bırakarak mutabakatı yazılım odaklı hale getirir. Süreç iş kanıtı adı verilen bir mekanizmaya dayanıyor ve ağır bir parçası olup blokzinciri verilerini saklayan, doğrulayıp ileten bilgisayarlar (node’lar) karmaşık matematik problemini çözerek kripto para ödülü kazanmaya çalışır. Kazanan node, diğer node’larca yazılım temelinde doğrulanır ve mutabakata varılır. Güvenlik mekanizmaları ise teknoloji odağında merkezi olmayan otoritenin gerekli olmadığı ve güven ihtiyacının devre dışı bırakıldığı spesifik bir yapı sunar.

Güvenliğin aşımı, teorik açıdan mümkün olmakla birlikte ekonomik ölçütte avantajlı değildir. Siber saldırılarda kötü niyetli aktör ya da aktörler, yasa dışı kazanç için çeşitli odakları hedef alabilir. Blokzincir için “yüzde 51 saldırısı” adı verilen bir siber saldırı konsepti mevcut ve güvenliğin aşımı teorik açıdan mümkün olmakla birlikte uzmanlara göre, devasa hesaplama gücünün karşılanmasına bağlı gereklilikler nedeniyle bu ölçekteki siber saldırıların finanse edilmesi, teoride ekonomik ve gerektireceği zaman açısından avantajlı değil.

Blockchain’in Finans ve Diğer Sektörlerde Kullanımı

Blockchain’in yalnızca kripto paralarda kullanılan bir veri tabanı olmadığından söz etmiştik. Bu bağlamda finans ve diğer sektörlerde kullanımı ile ilgili olarak,

• Kripto para ve token çözümlerinde,
• Dijital kimlikte,
• Banka, finans kurumu, vb. için para transferlerinde,
• Alışveriş ve ödemelerde,
• Mikro finans hizmetlerinde,
• Bankalar, borsalar, aracı kurumlar, vb. tarafından varlıkların tokenizasyonunda (çeşitli varlıklar, yatırım ve ticaret gibi amaçlar doğrultusunda blokzincirinde token haline dönüştürülebilmektedir),
• Sigortacılık, eğitim (sertifika gibi), sağlık (hasta kayıtları, ilaç takibi…), vb. sektörler başta olmak üzere akıllı sözleşmelerde,
• Kimlik doğrulama, KYC gibi alanlarda,
• Lojistik sektöründe,
• Tedarik zinciri yönetiminde,
• Kamu hizmetlerinde,
• Seçim güvenliğinde,
• Girişimciler için sermaye ihtiyacı karşılamada,
• Bağış toplama ve yönetiminde,
• Mal ve kaza sigortası tazmin süreçlerinde,
• Kişiden kişiye (P2P) kredi uygulamalarında,
• Güven protokolü gerektiren birçok alanda,
• Sendikasyon kredilerinde,
• NFT, oyun gibi alanlarda olmak üzere sanat ve bazı kreatif sektörlerde aktif şekilde kullanılmaktadır.

Bazı sektörlerdeki kullanımı düşük ivmede olmakla birlikte artarken teknoloji, gelecekte daha geniş bir kapsama işaret eden konsept projelere de konu edilmektedir.

Blockchain’in Geleceği ve Potansiyel Uygulamaları

1995 ya da 2000 yılında, gelecekte Blockchain isimli teknoloji temelinde Bitcoin isimli bir kripto paranın var olacağını ve bu denli ilgi görebileceğini çok az bilgisayar programcısı hayal etmiş olabilir. Tedarik, sağlık, eğitim, sanat sektörü gibi alanlara yayılabileceği öngörüsü de yine bir elin parmaklarını geçmeyecek sayıda kişinin aklından geçmiştir belki. Blockchain’in geleceğine dair beklentiler ise daha somut ve potansiyel uygulamalara yönelik kapalı kapılar ardındaki inovasyon adımları da muhtemelen devam ediyor.

Blockchain’in geleceği ile ilgili en önemli gelişme, kuşkusuz Web 3.0 olacak. Blokzincirin internetin sonraki versiyonu olan Web 3.0 sürecinin temel altyapısı olacağı belirtilirken bu konuya dair ilk işaretler Metaverse uygulamaları ile atıldı. CBDC yani Merkez Bankası Dijital Para Birimleri, blockchain’in geleceği adına bir diğer potansiyel konu. Günümüzde birçok ülkede ‘pilot aşamada’ olan CBDC geliştirme süreçlerinde ilerleyen yıllarda para politikası araçları alanında ilginç yenilikler gündeme gelebilir. Ayrıca hukuki çerçeveler, çok sayıda ülkede blokzincir için önemli gerekliliklerden biri ve ilgili teknolojinin geniş hareket alanına ilişkin yeni regülasyonlar gündeme gelecek.

Son olarak sağlıktan eğitime, e-ticaretten kamusal işlemlere, Merkeziyetsiz Finans veya yaygın bilinen kısaltmasıyla DeFi’dan lojistik sektörüne uzanan potansiyel uygulamalar mevcut. Yoğun bir inovasyon hareket alanı vadeden blockchain geleceği sürprizlerle dolu olabilir.

Blokzincir ile birlikte temasını oluşturduğu kripto paralara yatırım, tüm hızıyla ilgi görmeye devam ediyor. Bu kapsamda Fibabanka Mobil ile anlaşmalı kripto para platformlarına 7/24 Türk lirası para transferlerinizi yapabileceğinizi, yatırım işlemlerinizi zaman kaybetmeden kolayca gerçekleştirebileceğinizi biliyor muydunuz? Daha fazla detay için buraya tıklayabilirsiniz.

Blockchain nedir ve sorusunun yanıtlarını tüm yönleri ile aktardığımız bu kapsamlı içerikte şunları öğrendik:

• Ana hatlarıyla blockchain kavramı,
• Blockchain teknolojisinin çalışma prensibi,
• Merkeziyetsiz yapı ve güvenlik mekanizmaları,
• Blockchain’in finans ve diğer sektörlerde kullanımı,
• Blockchain’in geleceği ve potansiyel uygulamaları.

Finansal okuryazarlık, ekonomik terimler, ilginç bilgiler ve daha fazlası için bizi takip etmeye devam edin.