Reel Faiz Nedir? Nasıl Hesaplanır?

Yüzdelik bir oran üzerinden ifade edilen faizin kullanım alanı krediler, borçlanma işlemleri, mevduatlar, tahviller, repo ve diğer finansal işlemleri kapsayacak şekilde geniştir. Ayrıca, Merkez Bankalarının para politikası aracı da olan ve gerçek kazanç ile maliyetlere dair çeşitli hesaplamalarda da kullanılan faizin farklı türleri vardır.

Söz konusu faiz türleri;

• Basit faiz,
• Birleşik faiz,
• Sabit faiz,
• Değişken faiz,
• Reel faiz,
• Üst faiz,
• Etkili faiz,
• İndeksli faiz,
• Prim faizi şeklinde sıralanabilir.

Reel Faiz Nedir?

Öncelikle reel kelimesi, Fransızca’daki ‘réel’ kelimesinin morfolojik uyarlama ile Türkçeye geçmiş formudur ve ‘gerçek’ anlamında kullanılır. Reel faize ek olarak reel sektör, reel sayı gibi farklı kelime öbeklerinde de kendisine yer bulmuştur. Reel faiz ise ‘reel’ kelimesinin karşılığından hareketle, faizde bir nevi vade sonundaki gerçek kazancı ifade eder. Faizden, paranın satın alma gücündeki eksilme durumu yani ‘getiri oranından enflasyonun etkisi’ çıkarıldıktan sonra geriye kalan kazancı gösterir.

Bankalar tarafından faize vade sonunda uygulanan faizin (nominal faiz de denir), satın alma gücünden arındırılması ile hesaplanır. Önemi ise ekonomi aktörlerinin yaygın şekilde bu oranları dikkate alıp kararlar vermesidir.

Reel Faiz Ne İşe Yarar?

Reel faiz oranları, parasal iniş çıkışlardan kaynaklı enflasyon etkisinden arındırılmış oranlardır. Kâğıt üzerinde görülen oran değil, enflasyonun dikkate alınması sonucundaki yatırım ya da borcun gerçek değer artışına işaret eder. Oldukça kritik öneme haiz bir bileşendir. Zira gerçek getiriyi gösterir. Örnekle açıklayalım:

Nominal faiz oranının yüzde 30 olduğu bir senaryoda, enflasyon oranının ise yüzde 20 olduğunu düşünelim. Gerçek kazanç, nominal faizden enflasyonun çıkarılması ile bulunacağı için mevcut senaryoda 30-20 = 10 olacaktır.

Reel faiz, borçlanma ve kredi maliyetlerini daha net bir şekilde gösterdiği için yatırım ve tasarruf kararlarını etkiler. Bu yönüyle karar alma sürecinde temel göstergeler arasında konumlanır. Ülkeler arasındaki ekonomik ortamın kıyaslanmasında kullanılır. Ayrıca ekonomi politikalarının ne ölçüde etkin olduğuna dair ölçümlerde çeşitli işlevler sunar.

Reel Faiz Nasıl Hesaplanır?

Teoride nominal faiz oranından enflasyon oranının çıkarılması sonucunda reel faiz oranına ulaşılır. Basit bir hesaplamadır, ancak enflasyon verisini, yani resmi bir veriyi gerekli kılar.

Yukarıdaki örneği tekrar hatırlatmak gerekirse bir finansal kuruluşun yüzde 30 faiz oranı uyguladığı bir anapara için mevcut enflasyon oranı yüzde 20 ise reel faiz yüzde 10 olacaktır.

Daha teknik bir okuma için ise ilgili denklem şöyledir:

Reel faiz oranı(R): 1+N (nominal faiz oranı)/ 1+E (enflasyon oranı) −1

Reel Faiz Nerelerde Kullanılır?

Ekonomi içerisindeki birçok farklı noktada kendisine kullanım alanı bulan reel faiz, kritik veriler arasında yer alır. Öncelikli olarak yatırım kararları, birçok alanda reel faizle şekillenir. Yatırımcıların tahvil, mevduat gibi yatırım araçlarında nominal değil, reel getiriyi dikkate alması yaygın bir tercihtir. Dolayısıyla yatırım kararlarında etkilidir.

Tasarruf kararları reel faiz ile yakın ilişkidedir. Reel faizin yüksek olduğu bir senaryoda toplum nezdindeki tasarruflarda artış gözlemlenebilir. Reel faizin düşük olduğu negatif reel faiz adı verilen durumda ise tasarruftan ziyade harcama eğilimlerinde artış kaydedilebilir.

Kredi, borçlanma gibi karar aşamalarında etkilidir. Merkez Bankaları, politika faizlerini reel faizi dikkate alarak belirler. Kamu ve özel sektördeki bütçe planlamalarında dikkate alınır. Ek olarak çeşitli hesaplamalar ve analizlerde kullanılabilir.

Reel Faiz Oranının Ekonomiye Etkileri Nelerdir?

Ekonomi, dengeler üzerine kurulu bir olgudur. Bu kapsamdaki önemli bileşenler arasında konumlanan reel faiz, birçok farklı başlık altında ekonomiyi etkileyebilir.

Reel faiz oranının ekonomiye başlıca etkileri şunlardır;

• Tüketim üzerinde etkilidir,
• Harcamalara ilişkin kararlarda dikkat alınır,
• Talep enflasyonuna neden olabilir,
• Yatırım kararları üzerinde direkt etki gösterir,
• Krediler, borçlanma, döviz kurları, sermaye hareketleri gibi birçok alanda etkileri vardır,
• İşsizlik- büyüme dengesine etki eder,
• Bir enflasyonla mücadele aracıdır.

Reel Faiz ile Nominal Faiz Arasındaki Farklar Nelerdir?

Nominal faiz, enflasyonun dikkate alınmadan belirlenen faiz türüdür. Buna karşın reel faizde enflasyondan arındırma yani getirinin tamamen gerçek olması unsuru vardır. Bu ayrım noktası sonucunda reel faiz, hesaplamalarda kullanılır ve paranın gerçek kazancını gösterdiği için paranın satın alma gücünün artıp artmadığı konusunda fikir sağlar.

Reel faizde belirlemeye yönelik olarak oranlar ve ‘‘Fisher formülü’’ olarak bilinen belirli bir formül varken nominal faiz ise görünür, tek oran şeklinde (doğrudan) belirtilir. Ayrıca reel faiz, enflasyonla mücadelede dikkate alınırken nominal faizin para politikası üzerindeki etkisi nispeten daha düşüktür.

Negatif Reel Faiz Nedir ve Yatırımcıyı Nasıl Etkiler?

Reel faiz, yüksek veya düşük olabilir. Düşük reel faize negatif reel faiz adı verilir ve genel itibarıyla enflasyon oranının, faiz oranını fazla olmasıdır. Faiz, tasarrufa yönlendiren etkin bir finansal araçtır ve düşük olduğu senaryolarda toplumda harcama eğilimleri canlanır.  Tüketim artar ve tasarruf, büyük oranda ikinci plana itilir. Ayrıca tasarrufu caydıran negatif faiz, faiz oranından daha yüksek getiri beklentisi ile döviz, altın gibi yatırım araçlarına ilgiyi geliştirebilir. 

Reel faiz nedir ve nasıl hesaplanır sorularının yanıtlarını tüm yönleri ile aktardığımız bu kapsamlı içerikte şunları öğrendik:

• Ana hatlarıyla reel faiz kavramı,
• Reel Faiz Ne İşe Yarar?
• Reel Faiz Nasıl Hesaplanır?
• Reel Faiz Nerelerde Kullanılır?
• Reel Faiz Oranının Ekonomiye Etkileri Nelerdir?
• Reel Faiz ile Nominal Faiz Arasındaki Farklar Nelerdir?
• Negatif Reel Faiz Nedir ve Yatırımcıyı Nasıl Etkiler?

Finansal okuryazarlık, ekonomik terimler, ilginç bilgiler ve daha fazlası için bizi takip etmeye devam edin.